Dijous 22 de mai

Uèi arser, me'n aneri far mon torn costumièr de barri. Cansat que me trobavi, qu'eri anat far un torn de pèsca d'alba. Del costat de Melles. Sabètz ont i va Melba l'Orsa. Aila Garona es mai que bèla. Per estre clar e quitar de parlar de pèsca subte : una trocha pas mai, doas tocas dins tota la vesprada. Bon lo me cal dire que la partida s'entamenèt mal.
Daissarem la veitura a las termas de Val d'Aran , a la doana. Es aital. Sabi pas pus qual prenguèt la decision. Mas se produsiguèt subte quicòm de malastros. Que lo Cristian te barrèt lo còfre ame las claus dedins.
Vije una polida mercedès gris metalisat daissada sola ame ten te polidament; lo Cristian te lo daissèt socitos :
-lo despertin
-lo telefona portable.
- la veitura a l'entorn del despertin sens comptar que lo Cristian doblidèt lo tira tap.
La jornada de pèsca començèt aital. Ame las claus embaradas. I a quicòm de curios dins la clavadura de las veituras. L'Alemanda se clava tre qu'as quichat la carta manhetica. Es a dire que se quicha lo boton e que buta la pòrta del còfre aprèp e ben se retroba clavada. Al contrari de la la Renault qu'ela se clavan pas las pòrtas qu'auriatz daissadas de dubèrtas al moment de quichar lo boton. Sabi que soi pas clar e que la vida es pas simpla, mas es aital e i cal plan s'acostumada a las claus.
Ai metuda la trocha d'en primièr per plan mostrat a Fani qu'èri plan anat a la pèsca . A costat i a la fotò de Mimi la cata negra que volia l'engolir. La jornada foguèt malastrosa que uèi qual pòd aimar una jornada que s'endeven per la recerca d'un telefona portabla. Per astre i a de monde brava . Un òme que menava la maire per una vesita al metge e que nos parèt son mobile. Sonèri donc la femna del mèu amic,(qu'el gausava pas) per li dire qu'èrem engarçat a l'abroa d'una rota passagièra que mena drèchament a Bossòts , lo paradis del pastaga mens car , de la saucissa bona , e del parlar gascon vertadièr qu'ausiguèri pas . Sens l'orsa Melba que faguèt un temps la una dels jornalets que senhalavan son assassinat per un que se seria senti amenaçat per la femenala ursidada, perqué li demandava lo camin de las fèdas.
Mas paura que per arribar al centre "vila" de Fos la citat frontièra entre la França e l'Espanha es a dire la Catalònha es a dire la Val d'Aran, que vòl dire Aran Val en Basc ; i a unes braves cinq quilomèstres que son malaisit de far ame las coirassas sus las cambas. Mas lo monde son braves qu'un autre , tornamai, volguèt plan me prèstar lo telefon per dire a Mercedès que l'esperiam a la fin de la pèsca, sul còp de tres oras e mièja de la vesprada.
Mas aquò's pas tot . Un còp minjat un pan de miga ame chocolat sem dabalats a Garona. Alara començèt la pluèja e coma avian près l'imper èra pas grèu tot aquò, levat que se trobavan clavats dinbs lo còfre!
Una ribièra de raisve, riu miravilhos, que cascalèja , que se ris e te sona de luenh, coma una Vahine sonaria un capitani Cook en ofriguent sos remolhs , sos vertolhons, sas gorgas prigondas negras onte s'acrencan de bartas amistados que revertan la borre espessa de Clemença Isaura vista costat felibrige, mas que te butar de te jitar coma un caluc ame la cana telescopica puntejada naut, tal un Kanaka que va minjar de blancs per Nadal, per la fèsta lubrica de las trochas nècias. Que i a al fons de cadun lo somi eternal de las trochas amistosas , frairenalas , aisidas de trapar e subrebèl lo miratge de la trocha giganta que s'amaga de segur jos un rocas e que fa pas que de t'esperar, tu, que t'a causida la bèstia nègra per ton ora de glòria , ta fotò dins la Despacha entre que la pòrta entre los braçes coma se l'avia sauvada mentre que la tuèt cop sèc , sus un cunh de codòl e que sab pas se cal sorire , o prendre un aire sorne , coma se te demandava encara se valia melhor ne finir, per que morisquèsse dins la flor de sa potencia , o se venia de foraviar l'umanitat d'un perilh mai grand que la pèsta negra.
Tot aquò se debanèt sens veire cap de peis. Mas sens cap de peis. Cal dire que Guintoli es en trin de nos construsir un rota novèla que sautara Fos mas pas Sant Beat, e que passara al ras de a ribièra. Qu'es bèla mai que bèla . Mas voide mai que voide. A la fin d'aquela perseguida sens pietat , un gardame tombèt del cèl, venguèt contrarotlar la vertat de mas diches e me far sortit mon pichòt cabucèl de trocha que frenissia solitaria , pas pus dempuèi dètz oras del matin
Cò que fa que nos demandem ara , vist que los pescaires son de mai en mai rares, consi se trobar que los peisses seguisson la meteissa absencia.
Puèi laiga de pluèja me degolinèt dins l'esquina dusca a las paternas. Me prenguèt una envèja naturala malaisida de complir prèp d'una rota internacionala. D'alhors lo papèl sopalin èra pas qu'un boçin blanc espelhandrat.
A quatre oras Mercedès nos culhiguèt coma d'estornèls dins un ventolet Siberian ? Sarravem las dents. Seria pas a femna d l'amic que l'aura abraçada . Li diguèri cent còps merce plan. Que me rosigava l'èime que sabiai pas s'ela avia trapada la clau d'escambi.
Un còp la veitura dubèrta , lo monde nos pareguèt mai amistos. Nos tornerem cap a Tolosa.
Podia granissar, neblar, o tombar de merda.
Era arrestat pel còp venent: lo cop venent aniriam a la Montanha Negra.
Segur que la reina de las trochas i a anisar.

2 femnas dins lo cap....

Mas avia lo ventre confle de totas las momias qu'aviai engalatadas . Minjèri pas gaire. L'Alicia i fasia per m'emplenar la sièta mas ièu sentissia pas sonque lo fissadis del talent. Tenia una quitia sentida de lèugieretat , lo cap me virava un pauc. L'oncle avia alucat la radiò per escotar las informacions missantas que plovian aprèp la debordèlada de mai. Solide qu'aprèp las jornadas descabestradas d'aquel polit mes de mai, capitavam. Los françèses totas amassas avian causit la cambra blava azuèlh. La television e las radiòs avian fa de trabalh per espaurugat lo monde de provinça. Benlèu qu'ara foguèt la primièra leiçon la de la potençia del jornalisme de la tele. La drècha oblidèt jamai qu'una veitura que brutla a Paris , o dins la banlèga representa un fum d'electors una vèlha d'eleccion. Romegava l'oncle en ausiguent los jornalistes de la radiò, parliquejar de la " chienlit" , la mascarada qu'empescava lo bon françès de trabalhar , la còla de fainhantas de tota mena , ame los sindicats que prechavan per enauçar las pagas de misèra e l'esquèrra que n'en finissia pas d'aroïnar lo païs ame de paraulas demagogicas, que lo govern fasia pas el que las promessas que poguèsse tener , tot compte fach e rebatut , vistas las constrenchas e de l'obligacion de donar a cada actionari lo fruch de son esperença...

Ièu m'en chautavi. Ièu quitavi pas de pensar a l'ombra sus la terrassa. Que me plegava ame son perfum prigond, que ièu me chautavi pas pus de l'agach de l'oncle que m'espigava entre que somiavi . Ièu èri a l'espèra de Joana. A l'espèra d'Odile . La sopa fregissia dins l'assieta. Alicia me reganhèt dos o tres còps sens que li respondèssi . Savia que soscavi de la venguda de Joana. Aubòrèt un sorire trufarèl:

-sai que , vòls pas la far esperar? diguèt

-...

-m'escotas o te durmis jà...

Respondèri pas que li sorisia ara a Joana, a Odile, a totas doas. La lum del neon me blassava als uèlhs. Totas doas se mesclavan . Es a dire que l'una portava una rauba blanca , e l'autra la rauba de lin. Tot se mesclava per boçins, un troç de popa , una man , un anèl , una bocla, e las quitas colors de las cabeladuras. Odile tenia d'un còp dels pialses bruns de Joana, que li davalavan dusc'al reble...

Un còp de klaxon ressontiguèt dins la carrièra granda.

Alicia me butèt al coide. Eri temps d'i anar. Trescambèri per me levar. Los pès me pesavan un quintal. Alicia cascalejèt:

-mas va pas t'estabanir....

Passèri la vèsta vèrda prèstada de l'oncle , encapèt l'escalièr escur.

Joana trepejava. :

-alara mas de que fas?

Me prenguèt pèl braç . Sentiguèri sa man sèca dins ma man . Me parlèt dins l'aurèlha coma per me bufar un segret. « Veiras , anem a Palavas, aprèp avèm una sardinadas, dins la vinha del paire , t'agradas? »

Tot m'agradava d'ela . Demandavi pas que de la seguir, de pausar mon cap mai que pesuc , sus son ventre dolç , o dins lo val de sas popas . Escotar lo batament de son còr . Me diguèt de montar dabant a costat de Gerard, son amic e propriétari d'una Simca 1000 que butava a fons.

Agachèri l'estelada. La luna plena. L'accelaracion subte de l'autò m'empeguèt al sièti. E manquèri de m'amorrar al tablèu de conducha; qu' i avia pas de cenchas encara. Sentiguèri la man de Joana m'alisa lo suc « as pas mal? sabès que Gerard es un brave pilòte? » Ne'n dobtavi pas. Sus la corta linha drèche de la sortida del vilatge , lo comptador passèt 110.

Crentavi ren. Me'n chautavi. Me chautavi de tot. De'n re me venia la votz apasimanta de Joana que m'alisava la gauta. Assatjèri de seguir la discutida. Per Girard calia pas s'atardivar tròp a Palavas. Qu'èra totjorn çà même. La granda roda que vòls , un còp va plan en passant e encara. Joana renegava. « Ten que de la roda avem una vista mai polida sus totes los alentorns. »

La nuèch? Mas te trufa... non? Veirem que de la vinha avèm una vista plan melhora...De que ne'n pensas ?

Esperèri un briat. E causiguèri de los acontentar totes doas.

- « las doas son de veire non? »

Faguèron lo torn de la fèsta . Trapèri de ganhar tres botèlhas de vin al tir dels pipas d'argile blanca. Las fisèri a Girard per las pausar a la veitura.

Joana sautava sus plaça. Girard fasia lo morre. Se laguiava.

A la fin Joana volguèt far un torn amb ièu sus la roda giganta. Girard volguèt pas i montar. Solide que me sièguèt contre ela lo còr disturbelat. La roda boleguèt dapassèt cap al cèl nègre traucat per los millions de fuòcs de lusètas amistosas, que clinhavan per nos, lors colors irisadas. Me pareissia qu'anavan de compas ame mon èime entre que montavem al paradis. Joana se sarrèt. Un ventolet frèsc nos fasia sentir la calor de nòtre joventut, que passava, coma un rajal d'amor, sens pena per la tèla fina del vestit d'estiu. Sentiguèri sa nolor mesclada a la mèuna quand se clinèt sa boca vèrs ièu , per me liurar la carn ròsa de sas pòts.

Puèi pausèri son cap sus mon espatla . L'eternitat avia parada son ala sus nautres. Me pareguèt qu'auriai pogut demorar aital , sus un sieti de fusta de la granda roda de Palavas las Ersas entre l'eternitat. Amai que sens pensar , ma man quichava la popa que se carrava de sa rufor.

Quand de torns faguèrem? A bèure a la boca de l'autra la promessa de se sarra encara mai, dusca çò que los vestits venguts inutiles , poguessem chucar l'amor novèl dusc'al fons de nòstras eimes, estorrar las ultimas gotas saladas de sa pèl.

La fintèt. Me considerèt tremolanta. Maladrèchament cerquèri de la sostar. Me rebutèt. S'aluenhèt quand cerquèt de li prendre la man?

Girard nos cridèt de luenh. Esperava a la veitura.

Joana me daissèt pas montar dabant.

Joana se calèt tot lo viatge. Praquò Girard fasia mervèlhas. Cada viratge de la rota poscosa, los pneumatics crainavan .

Per que d'un còp, m'asirava aital? De que li avia fach ?

Ren. Quitèt pas d'o me demandar sens trobar responsas.

Non sabia consi far d'aqueste amor subte, e de la rabia que sentissiai montar dins ela.

Mièja nuèch tindèt a las campanas d'una gleisa aluenhada. Eri partit aqueste matin per très jorns de permession. Sai que atanben tot aquò èra tròp grand per ièu.

doas femnas 2.. En 1968

Joana portava un rauba de lin, un chic transparenta, lèugièrament blasada, coma s 'avia pas aguda lo temps d'i passar un còp de fèr, mas se portava coma aquò, èra volgut , tal lo riban dins los pialses que li donava encara mai l'èr d'una comunianta. Li sarrava las ancas una cencha gròssa ame una bocla de coire en forma de còr. Portava d'espardèlhas finas que mostravan d' onglas pinturluradas de roge sang. Quand alenava, gaitavi son pitre se soslevar, e los popèlhs puntar lor quite bec de colomba blanca. Lo cap me dolia. Joana me convidèt:

-Alan t'agradarias d'anar a la fèsta de Palavas?

-Oc mas que vòls, qu'ai pas de veitura....

-Te'n faguès pas que i a la d'un amic mèu...

Mas subte fronzèt l'arc negre de sas ussas polidonèlas:

-Mas sai que sias cansat pel viatge benlèu...?

-Mas que non , m'agrada mai que mai d'i anar... sabès

Joana me trapèt per la marga de la camisa . Me pensèri que tardaria pas de veire l'usura del còl de decelar l'estat de la mia paura vestidura. Mas Non. Faguèt mina de me levar una posca e m'alisèt al plèc del braç... Plantèt sos uèlhs vèrds de Santa dins los mèus uèlhons vergonhos. Sentiguèri la tressusor me prendre las tempas. Bredonejèri quicòm tal un gorbat enraumat . Ela se revirèt d'un còp en fasent tindar la cadeneta d'aur del ponhal e la tièra de perlas finas de coralh blanc e roge .

- vendrem te cercar a las noù se vòls ...?

- va plan de segur, i pòds comptar ... Merce ... Totara ... Sias brava ...

Alicia m'espiava entre que li parlavi. Per Alicia , Joana èra lo milhor partit. Que disia qu'un dròlle come ièu, jove d'aquel atge pòd pas se tener de far d'asenadas, e qu'es quite pas capable de causir çò que li va milhor...Brèu un garçon de mon atge es tojorn a mand de s'enganar , e pesa pas gaire davant un parèlh....... d'uèlhs... vèrds. Per resumir qu'un jove es pas mèstre de sa coa

Tenia rason Alicia. Revertavi l'ase de Bartissòl , esclau d'un margue qu'avia pas cap d'aplèch e qu'èra lo mèstre de mos passes, mas las aimavan totas doas Odile e Joana. Mas aquò Alicia o podia pas acapialar, creire, comprendre, admetre, ausir, suportar.

Aprèp lo despartin, partiguèri ame l'oncle dins las vinhas per sulfatar. M'avian trobat un capèl de palha traucat del pepin, per m'aparar de la calorassa e del rajals del solhèl. Mas me semblèt lèu que la lenga se podia pas desempegar del palais. Cada doas rengadas me trapavi lo termò d'aigo colorada jauna a la posca de còcò...Sabètz la que se crompava en tuba de veire un còp èra. Ne'n podiai mai, un còp m'acuòlèri coma se la ganara passada ne finissia pas de produsir son vertolhon. Aquò durèt doas oras tant trabalhèssem . Quand sortiguèrem de la vinha èra vengut un mena d'espaurugal blau de sulfat de coire , que fasia rire mai que las agaças...

Tornèri a l'ostal . Alicia s'esclafèt:

-e ben pauret te pòd anar lavar lo morre... E lo vestit ... T'es vist?

Eri tant crevat que me pareguèt impossible de me lavar la cara , e de retrobar la « santa » Joana. N'auria plorar de rabia , de me veire tant cansat. I avia pas qu'una ambulancia per me menar a Palavas. Mas Alicia l'ausiguèt pas aital. Vai te lavar per començar diguèt d'un ton sèc.. Aprèp trobaràs sus la cadièra de la cambra de bragas, un vestit , e una camisa del tèu oncle. Me diras se van..

Trapèri donc l'escalièr cap a la sala de banhs. Que comprenia un lavabò blanc e un ferrat per se carrejar l'aiga. Per astre i fasia frèsc. Aprèp qualquas pausas arrivèri de me decapar la couana, mas per las mans pòd corre...passatz Simòna , que lo blau èra dintrat dins las linhas teunhas de la pèl . Dins la cambra m'esperavan lo pantalon e la camisa blanca. Dins lo miralh me trobèt un aire de Ramuntchò: Ramuntchò aquò's lo rei de la montanha. E ben eran pas deman la vèlha, que quitaran de m'escaisonar gavatchon.... Davalèri tornamai a la cosina ont m'esperava Alicia. Que s'esclafèt tornamai. Sarrèri las pòts. M'avia fissada. Se se trufava , alara de que ne seria ame la Joana.

-un pauc cortèt lo pantalon ... Que sias mai que ton oncle... Mas per dansar aquò fara non?

Me faguèt paur . Venia de dire dansar . Benlèu que volia dire pagar la dintrada veire doas o tres çò qu'èra pas amaginable del punt de vist del porta moneda qu'èra vuèje, amai dansar ame los espaurugals , o podia , o melhor tot sol , mas pas ame ela, una filha tant polida, e li esclafar las onglas rojas tant polidonèls. Mas que m'avia près de dire oc? Totjorn far lo florit ame ton marga d'asa roinat abant d'èstre tombat ric. Qun ridicul! Quna pietat! Consi podria m'aimar? D'argent ne'n avia pas la maire e me disia de longa : « veiras qu'un jorn me mercejèras , auras après l'estalviar ».

Subte tot me venguèt falord. Ièu èri prèste de sortir ame una filha remirabla que m'alisava de sos uèlhs vèrds miraclos, sens poder sonque i pagar un còp, paure diable que sabia pas sonque onte me li tirar la coa....

Vergonhos èri. Alara començèri de far maquina en re; istèri :

-Sabes pas Alicia?

-Pas encara...

-E ben me sentissi pas d'ataca ... Sabi pas mas lo cap me vira un pauc...

-Oc vòls un cachèt d'asprina ?

-Crèsi pas...Que seria saique pus rasonabla de me jaire pro lèu , que se vòls anar ame l'oncle , l'ajudar pe' l'òrt deman... Un pauc tirat pels pialses me diguèri sul pic...

-L'ajudar? Te trufas non? A pas besonh de tu l'oncle. Per un còp que ven...

-Que veses soi pas de reste valent aquesta vesprada...

-Ten, cala-te; senon te faras trapar... I a pensat a Joana que vendra te cervar totara , vòls que li dise que sias jagut , a uèch oras , coma las galinas...

-E non...

-Alara...

Eri a mand de tombar de lagrèmas...

Bon, cala-te e trapa; que l'oncle me diguèt de te donar la pèça ...

E Alicia m'alisèt dins la pòcha de la camisa una bilheta polida blava de cinquanta.

Diable que la vida virava bèla d'un còp. Sul pic tota la cansièra envolada. Trapèri Alicia per la cencha per la far virar. Me cridèt de la pausar sul pic , mas se vesia que l'aimava lo nebot. Revertavi pas pus un espaurugal.

Al cap de la carriera granda se trovaba lo cafè del comerci. Tre las cinq oras s'emplenia de monde , a las siès vonvonèja polidament, a set oras èra un bornhon.

I dintrèri a set e de mièja. Lo nivèl sonora èra pas de creire. D'òmes gulavan coma d'ase per trapa una serviciala . Totas galopavan de tot costat per atudar lo fuòc que corre dins las venas cada ser , a la meteissa ora e que buta totis de s'atropelar per s'engolar un detsenat de 'jaunes ' . Era impossible de se sarrar del bar. Mas vejèri Maria la sòrre d'Alicia que m'abraçèt per dessus lo plan asaigat de glaçons en tren de fondre . Era èla qu'oficiava. Me parèt sul pic una « momia » qu'es un anis nen. N'i ajèt mantunas autras. Vergonha. Plovian las momias. L'Egipt èra voida. Totas èran vengudas aici a las fèstas de las momias. Las rengadas de veires pichons emplenats a la volada, sens que degun coneisson pas pus lo sèu. Maria me sorisia e me parlava sens que s'ausiguèsse ren. « alara ..ias ...guts per ...ant de emps » « ....per...ssion de tres jo..s ». Nos sorisiam sens ausir la responsa. Me parlèt encara. Comprenguèri que me demandava s'avia jà rescontrada Joana. Sentiguèt la bola se formar al còl: ... que totas sabian alara. Totes m'espigavan. Se vesiam tan qu'aquò, qu'èri badaluc dabant la popèia dels uèlhs vèrds...

A las nòu oras, lo sarrabastal atenjèt son pic jornalièr, de Uèch o Nòu sus l'escala de Richter-Ricardò. D'unes parlavan même de dètz sus l'escala de Beaufòrt-Cristal, per d'autres encara s'agissian pas que d'un terratremol ordinaria , un nivèl normal Pastaga-Absintis que fasia recuòlar las parets e petar las cordas vocalas. M'èri acantonat amb l'oncle que parlava de caça , de cans , de la despareisson de la sauvatgina.

Eri pas acostumat de beure. Sabiai perfachament que chucavi per me donar de vam. Me sentissiai pas de mal d'oc far. Sentissiai pas mai lo mal de ventre de la vesprada.

L'oncle me toquèt l'espatla. Me desempeguèri del canton de l'abeurador ont rajava la sorga inagotabla de l'anis, lo rei sens partage de l'Occitania , a l'ora de l'aperitiu, lo diable emperador que rosiga lo fètge e trauca l'estomac... L'oncle marchava dabant coma se ren non èra. Ièu seguissia zigazaguant. Me soveni dels pepins sietuts dins l'escurina qu'alenavan lo frèch en parlant sonque Oc. L'oncle lor diguèt un mot sul temps : « deman aurèm la plèja? » ... « Se dis ... se dis... »

Levèri lo cap. Era la luna novèla. La luna dels campairòls. Fintèri un moment l'ombra sus la terrassa. La d' Odile que gaitava lo passatge del monde , benlèu ièu. L'oncle la visquèt tanben. Li demandèt se lo mari èra a l'ostal. Odila diguèt de oc. Sus l'autra terrassa Alicia cridèt que lo sopar èra prèst. « Juste una minuta i respondèt ». Montèrem l'escalièr redde e parlèt ame lo marit per lo convidar a la caçar , luenh d'aici, a la montanha, qu'avia crompar los drèches de caçar per un bon prètz.Me virèri que sentissia pesar l'agach d'Odile . Me soriguèt . Semblava una star dins una rauba blanca, mai que corta, espatlas e braçes nuds... Me freguèt que nifle l' olor plonda de sa pèl.

M'enlucernava.

Partiguèrem.

En davalant l'oncle me bufèt que l'òme èra triste que la sia femna volia divorçiar d'el.

Alicia nos esperava. Se vesia qu'asirava l'Odile.

- « De que fasias acò de l' « autra » ? »

Rondinèt un pauc puèi nos serviguèt la sopa.

catars crosada esclauvatge e ecologia

Que la fèsta comença...

Arser , tornèron parlar de la caça als catars. Menada sens relambi per la gleisa catolica, e mai que mai d'aquò pels dominicans. Los quals son coneguts coma d'òmes simples, que son venguts combatre los catars sus son terrenc, lo de la vida sens farlabica, sens argent , sens luxura, onors, dominicans que menan alara que tota la ierarquia d'alara , fasia vergonha, e se pensavan pas que de se'n metre plen las pòchas , la gargamèla , e de trobar d'eiritages pels bastards, tèrras e titols.

Al passatge vesem que i a ren de cambiat jos lo solèlh.

D'un biais tot aquò nos butarian de pensar que la gleisa , a per prètzfach que tot contunha etarnalament aital, coma o diguèt un istorian , lo monge , curat, predicaire, arriba aprèp lo guèrrièr e lo mercant , per los aparar del remòrd . Que lo « copable » es prèp de pagar car per èstre perdonat e trapar lo cèl.

Soi pas un anti catolica primari que faguèri la comunion e la confirmacion e mème que foguèt recebut primièr cò qu'espantèt lo mèu paire ....Ièu qu'èri pas jamai primièr de ren levat per ne far una...

Espantant d'aprendre qu'aquela caça perdurèt un sècle. Que totis los vilatges i passèron , e que las familhas cataras foguèron seguidas sus mantunas generacions, marcadas a l'encra roja. Qu'òm desseveliguèt los mòrts per escampar los òsses fòra los cementèris, la tèrra consagrada. Quna vergonha foguèt!

L'Inquisicion tenia de poders extrordinaris, e èra drèchament restacada al papà . Cò que fa que los preires , curats o ritons dels ròdols avian pas drèch de paraula, i podian pas rès , çò que revèrta clarament lo ròtle d'una policia estrangièra que subrepassa, (veire la cançon del cocut) las autoritats del païses conquists . Coma o diguèt los especialistes de la question que parlavan arsèr, la gleisa faguèt pròva d'una inteligencia aremarcabla . Aimi plan lo mot. Es pas lo diable , es machaviel es remarcabla. E Ben Laden consi es sonat ? Rusat, adrèch, destricat , bèdre , coratjos, bèl , infernenc?

De fach "los braves" començeron per « questionar » , a la seguida se mudèron en jutjes , puèi passèron la man per las executions de las sentenças: las cremacions a mantuns còps qu'aquò daissavan pas de traças e enebissian l'idèa de peregrinatge , donc remarcabla. (Es pas bèla l'objectivitat jornalistica de la discutida sens fèbre? que tot s'es apasimat ara, que ne podem parlar sens escupir d'insolençias. La maire ainada de la gleisa , en sostenh, quicòm coma la segonda linha en rudbi, o la tresena, en seconda cortina, sostèt los borrèls dins son trabalh. Al passatge un fum de paucs vals s'emplenèron las pòchas , las denonciacions rajèron de tot costat.( vos rapela pas quicòm?) Que fasia bon de decelar lo vesin per li panar sa tèrra , sas riquèsas , e mantuns còps sa femna , coma d'unes curats sens morala que se'n parlèt entre l'emission...
Es aital que pauc a chauc pauc , menimosament , en permejant de pas oblidar lo mendre pichòt bonsòme, la gleisa descapitèt tota la ierarquia catara, e que lo pòble poguèt pus pregar, que fautavan preires e perfachs o, amai, luòcs de pregarias..
Semble que degun ara vòl pas , o tirèt pas totas las leiçons per totas las grandas venturas de l'engenh occidental... Esclavatge estrenat entre l'OCcasion de las crosadas amb los Slaves del Balkans tant per la "reconquista " que per la primièra crosada. Esclavatge dels negres en seguida. Colonisacions . Guèrras òrras de pertot e Shoah per acabar ame lo malastre total. Mas que cresiam de n'aver acabat ame tot aquò, com'o diguèron, que la paret de Berlin debordelèt e que l'astrada del comèrci , la fin del materialisme devia nos endevenir un monde de patz e de tolerancia. Una mena de paratge que! amb la riquèsa amai. Mas cal creire que las missantas idèas son coma la tranuga qu'an de raices tant prigondas que se podon pas crebar que sia ame lo e rondup o lo quite jitaflambas...
Aprèp totes los crimis de las crosadas , la leiçon portèt. Qu'i aviai d'escolans apreneires de pertot. La gleisa venia de mostrar al monde cristianisat, consi se pòd matar un pòble, e totes los « grands colonisaires "qu'acomençavan a pron pena de veire que lo monde èra plen de riquèsas , que sufisia de se baissar ; e que per capitar lèu , seria milhor de panar los autres, que de se cansar de trablahar, trapèron totes d' apprendre lo mestièr d « 'esclauvagistes » , mas subretot que se sentiguèron d'alas per se trapar un boçin d'univèrs. Que lo faguèron al bèl nom de Jesus.
Segond un esquèm vengut classica: « òm viòla , òm tua , òm pana , ( e òm s'en va) e aprèp òm sona la gleisa per se far perdonar e recaptar las armas... »

Tot aquò dich sens cap de malvolença. Un constat simple.

Es aital que nasquèt aquela volontat occidentala d'encadenar los pòbles, sens tròp sentir lo fissal de la justicia terrestra o divenca imanenta. Sens trapar cap de mal a l'arma o al cap. Sens se remembrar "abant d'o far" los comandaments de la Bibla:

« tuaras pas , panaras pas , envejaràs pas la femna del vesin,... »

De segur que l'Islam tanben se liurèt al comèrça d' esclaus , mas totes los istorians s'accordan per dire que se mostrèron mens crusèls, e mai tolerants que los « cristians », e creeron pas de colonias, coma França, Anglatèrra , Espanha , Portugal, Olandia, Alamanha, Belgica, ....
A mai l'empèri chinès al temps de son esplandor creèt pas que de pòrts liures.
E sembla ben que las raices d'aquel biais de chaplar e de violentar, de cercar l' « aur », e de fòrçar las conscienças troban sa sorga dins la sèt de poder de la ierarquia catolica de Roma .
Aquò's la malediccion qu'entaca totas las nòstras accions e volontats ( OMS , ONU, omc,) e nos pega al cuòl), e qu'es la causa de çò que nos espèra ara; a saure per coronar tot, la roïna ecologica e umana de la Tèrra.
Consi creire aprèp tant de massacres que lo monde « occidental » tant poderos auèi; qu'al sègle XIII o XIV trobe tant lèu un' aparada als malastres que son d'arribar ...

Vertat que s'èri nascut del Bangladesh creriai pas res que venga d'un òme blanc.

Nisada Occitana

Aici jos d'exemples caricaturals de la libertat d'expression qu'esperam pas de veire florir aici. Mas que coma Clara Casal l'actualitat comanda.


A esquerra se pòd veire una polida nisada occitana que contunha de coar: Lafont, Manciet, Roqueta, Bodon, Perbosc.

Qu'es pas de creire que las besengas anisèron dins un cendrièr public.

D'òmes pietados escriguèron un papèl :

Pregaria de pas tubar.







A esquerra totjorn la meteissa nisada a mand d'esperar minjar un vèrm , un sautaboc, per un espèr de subreviure per las cinq provinças .

Envejat per un expert american de la guèrra psicologica. Foto prèsa per satelita e dròna, l'aplèch fotopornografica , empegat al cuòl d'una formiga volenta

















Aici un exemple de discutida per la salvagarda de las lengas minorisadas.

A drecha la cambra dels deputats

D'un jove jornaliste que quicha mai que mai...

Que pròva plan consi lo païs dels drèches de la femna pòd conflar ... .
NDLR De segur que soi d'a fons contra aquelses
quichadas que mena ren de bon , levat de toristalha dins lo païs d'Abeluc .
Que sabem plan que França fa son possible per que parliam françès coma cal.

La menina disia seguida e fin

........

Tornèt al casal, qu’èra a l’abroa del vilatjon. Crosava d’amics que lo conflava : e ben Joan l’as trobat lo Segret ? o ten gaite lo Furgairon que sab pas onte penjar lo lum. Butèt la pòrta. Joana s’estonèt de lo veire tornar tan lèu del trabalh. De que fas Joan ? Joan diguèt : me cal anar a Malavila portar d’ aplèches al remolaire. Joana tornèt : mas i sias pas anat diluns passat ?E Joan bufèt : Oc mas las afustèt pas totes.

Abraçèt los nens aimats. Joana lo gaitèt laguiosa. Joan l’abraçèt tendrament en li alisant la cabeladura. Joana plorèt ? Devinhava que se passava quicòm? Èra pas de son biais Joanon. Messorgas de Messorgas. Podiá pas quitar de mentir.

Tornèt lèu al trauc del canhàs. L’autre li faguèt sinhe sens dire un mot e davalèron dins lo trauc al pus fons. Quand de temps ? O sabiá pas. Caminavan muds. Una ratapenada giganta s’acranquèt a sos pèlses, un rat, tal un singlar, lo mordiguèt als pompils, un mena de leon de cavèrna, als dents de sabra, los agachèt trescambar dins lo gravàs en se lecant las bregas. Se vesiá a pron pena. Una lusor neblosa tombava, que donava als ròcs l’aire d’unas mascas rescondudas, à l’espera dins l’escuresina, de chucar per los uèlhs, la rason dels òmes. Joan tremolava. Lo canlop alongava los passes, òm auria dich que voliá lo pèrdre dins lo labirint de tunèls. Esperatz -me un pauc bufèt Joan. L’autre : Mancariá pas qu’aquò. A l’endrèch mai perilhos, aranhas, leujas, escorpions, sèrps, luserps, rainetas verinosas, aici aquò’s pas que poison e mòrt lenta. Coratge i a pas qu’un quilomèstre d’abans lo grand cabuç.

Joan n’en podiá mai. Trentalhava, se trucava als ròcs, lisava sus la tèrra fangosa, se talhèt lo cap a una estalactita, e la sang rajèt fòrt. L’autre jaupèt: despacha-te senon… S’entendiá lo galòp d’unas bèstias que los escorsavan d’ara. Lors passes tindavan contra las parèts regolejantas d’aiga negra. Una canhada de tot que s’aviudava de carn, se sarrava d’elses e lo canlop sautava totjorn mai luenh.Udolaments de la mòrt e fèsta del sang.

Levèt lo cap e vejèt luènh una taca mai clara. Lo canlop se tenia a cent mèstres. Joan tombèt, se recaptèt com’un ressòrt. La sang li tampava los uèlhs. Se revirèt sens coneisser los monstres, de mena de iènas que renavan, en escupissant de borrilhs de bava blanca. Joan compreguèt qu’arrivariá pas de rejunher lo can lop. Per astre, d’un còp lo corredor venguèt estrèch coma un còl d’embucador. A mai lo vial zigazaguèt. Joan soscava pas pus. Butava contra’ls ròcs. Rebombissia en s’apialant de las mans. Tombèt encara. Los aussisia mai prèp. Alara jetèt la toalha blanca ambe los bocins de carn. Ausiguèt un mescladis de japals, de cridals enjertables. Mas la galopada infernenca reprenguèt lèu coma s’al revèrs l’aconsideravan pas que coma d’apetissadisses.

Joan vesiá plan lo canlop arrestat que l’esperava. Li faguèt sinhe de correr mai lèu. Joan trimava per levar los genolhs. Pensava a Joana, als enfants. Folia, capuditge, avuglament.Tre la debuta. Consi aviá pogut daissat femna e nens polids. Jamai non los tornariai veire. Plorèt en trescolant dins la grava. Se revirèt e fisèt son èime a Diu. Ausiguèt l’alenada de la ièna la mai pròcha sul copet. Ausiguèt lo claquament sec dels crocs. Sentiguèt una odor de poirid lo plegar. Al coide de la galaria d’un darrièr vam, se jitèt dins lo penjal pel sòl cubèrt de mofa roja. Alisèt encara sus l’esquina en cridant son esglai. S’espèrava l’agantal crudèl pel còl entre qu’una autra li furgariá lo ventre, a el lo Furgairon, per li debanar los tudèls. Sabia que la mòrt seriá lenta, qu’aquelas bèstias lutjan mantuns còps per los milhors tròçes, e se jogan de sa preda.

Mas que ren venguèt. Se revirèt. Totes se tenian arengadas sus una ròca blanca e plata. Gemegavan de rabia sens poder l’atenjer, que podian pas passar lo terme invistable del darrièr coide. Joan se rebalèt. Retrobèt lo canlop sietut a l’abroa del tobogan gigant, que se’n vesiá pas la fin. Alara lo canlop li diguèt : lo vòls coneisser lo Segret ? Joan capejèt òc ben.

Lo can lo butèt. Joan cabuçèt en cridant sa paur.

E dempuèi camina sus la Luna ambe son fais sus l’esquina.

Doas femnas dins lo cap en 1968

L’amor com’un miratge,

Gavach.

Aital me sonèron. Fa bèl temps. Pas missants l’escaisnom. Sonque trufaire.

Que lo car me pausèt dins la carrièra granda de Sant Remi. Una permession de très jorns. Entre las fèstas de Sant Remi çò just. Tota la citat ne tremolava e se lecava las pòts de plaser.

Èri pas arribat acò de l’oncle qu’o sabiái jà. Deman deslargarian los tòròs dins las vanèlas . Deman i auriá un fum d’amusaments de pertot. Des rasetaires vendrian de Camarga per levar las cocardas sul morre, en te fasent des sauts, perilhoses, per dessus las banas de las bestias que corsejarian tèsta baissada, totes los falords que se metrian pel camin. I aviá d’argent al cap. Fòrça argent. Que los caparuts de la Boca de Ròse fasiá pas lo viatge per ren.

Subretot i aviá lo solhèl que plombava. Que dusc’ara m’èra amagat a l’ombra entre tot lo viatge, mas ara qu’i podiá pas escapar. Dètz oras de car e de tren. Eri cansat. Sai que m’èri desacostumat a la calorassa. Demandavi que de me pausar un pauc. N'avia un sadol del bruch .

Vèjèri de luenh l’ Odile , qu’espendissiá la bugada sus la terrassa del sèu primièr estage. Devià saupre ma venguda . Mas non èra pas possible. Me faguèt sinhe. Li sosrisèt amistosament, en levant lo braç . Portava una rauba negra al ras, una mena d’embual botonat mai que cort, que daissava mirar de braves boçins de carn, entre que levava los braçes per acrencar los vestits. Penjèt de braias de totas las colors…Las sèunas. De qu’auriai pas donar per èstre a la plaça del sèu faudal ?

Engolèri la saliva, la lenga secarosa. Que me pensavi pas que d’èla amont, a la casèrna grisa de Borges onte me trobat encadenat. Las nuèches, e los quites jorns de soscar a n’aquelas jornadas sus la plaja , l’annada passada, quand venguèri per las meteissas fèstas. me sovenia de sa boca , que me demandava en mormolhejant, de li passar de l’òli , de la crèma per l’aparar de las rajadas del solhèl…

Mas Diu del cèl que la vida pòd èstre bèla !

Polit margue. Bèla bandason. M’enlucernava entre los jorns e las nuèches que revertavi l’ase de Bartissòl , un vièlh pacan del païs naut , que seguia un ase mostros que quitava pas de quilhar tal un pòrta drapèl d’una armada gloriosa e bestiassona , que non jamai plantèt son aste sus quna montanha que siaguèsse , o quitamment entre doas montanhas de sauma femenèlas , lo paure , qu’o faguèsse , disian totes , son viech auria petat coma de veire, còp sèc, de gauch. Lèu, d’un biais li revertaria, se contunhavi. Eri l’ase de Bartissòl , levat que la miuna , pus mendre de segur, la teniá coma la lama d’una espasa agusada e esbrilhaudenta , que desesperavi de me’n servir un jorn. Quand de còps l’avia servida a l’Odile en pensada , ambe de la confitura même, per que decelèsse pas la mostruositat de la causa que se podià pas plegar, coma o pòd far ambe sa lenga un cameleon, ni aplacar sus la cuèissa , quite a li far una ligatura. Que me soveniá plan consi , d’unes còps, m’arrivia de marcha coma una cranca, sul costat per amagar la punta vergonhosa que per astre butava e s’enganava dins la cencha, o même , de me plegar subte en semblant de sentir montar una crampa. Alara me demoravi qu’a me sière lèu en pensant subretot de ren, en quichant las sòlas sul sòl, tot en sarrant, d’una man , per la pòcha, las colhas a las raices per pas tombar dins la vergonha totala. Lo monde peniá de s’explicar aquelas replegaments subtes e se pausava de questions.

Levat las meninas , que d’unes uèlhs clars , decelevan ma quilhadura longanha en cascalejant crudèlament. Joves , mefisatz vos de la meninas . O sabon totas las comedias dels paures òmes que cercan gaireben totjorn quicòm per menar l’estèbe al cap de sa règa . Que d’unes còps d’unas se dison que per ma fe, i tornarian ben un còp. Imagina paure nèci çò que podria far una femna plan madura assabentada aital, alara que fan pas, passat un atge, levat la messa, que legir de longa « consi tot se podria èstre de son milhor ».

Marchavi cap a l’ostal de l’oncle, que m’aculhissiá. Lo meriti ne’n revenia a la tantina Alicia, que sabiai pas ont anar, per mintjar e me jaire. La maire m’avia dich quand sarrava los tretze ans que caliá pas pus comptar sus èla. Coma dabant èra jà aital tanben, foguèri pas desvariat. .Sens un sòu dins la pòcha. Sens ren sus l’esquina que los vestits qui èran jà un an i a. Te daissas amaginar lo demai.

Somiavi d’èla, l’Odile, sens poder ren tener , sens aver gausar d’alisar la man sus los pompilhs, de chucar las floretas roginosas e nolentas que Diu li semenèt de pertot. Onan èra alara l’òme pus grand de ma generacion. E totes los de mon atge partajavan l’idèa. Un marga dèu servir per son aplèch. L’organa crea la fonccion . La galina o l’ùou : nos en chautavan. Aquò èra pas la question.

Al moment de passar la pòrta qualqu’un me cridèt. Me revirèri : lo Romiu cappelat :

- Te l’Alan, sias aici, ? Dintra. O los amics lo gavatchon es arribat… Te as pas la sèt ?

Me trobèri forçat de reconeisser que tenia rason. Aviai la sèt , una rabia de sèt que te trapa per las cojonas. Lo seguèri al long d’un corredor . Traversèrem una cort larja ont grèlhava un olivièr. Dintrèrem dins la cava. I avia ja mantunas personas que coneissiai gaire, per causa de la luminositat . Festejavan lo Dieu Pan. Tròp de contraste , coma s’èri passat d’un banh de metal fondut de l’infèrn , a l’aiga gelada de l’escuritat d’una balma.

-« te lo gafet …. qu’es soldat ara ? »

Degun l’ausiguèt l’oncle. Las presentacions èran fachas.

Totes cridavan. Parlavan de caça. Que los conilhs desapareissavan, los perdigalhs tanben , las lèbres se vesian pas pus. E se vojavan de grands veirats de vin. Amb un tudel en plastic que pompava drèchament al barricòt. Del productor al consomator que !

Reconeguèri enfin l’oncle. A pron pena se nos podiam ausir. M’assegurèt que la tata m’espèrava pas tant lèu qu’aquò. Crèsiá qu’arribariá dins la vesprada. Tastèri lo vin novèl. A galatas. Tres o quatre menas de vins novèls. Puèi coma miètjorn se sarrava passèrem a l’aperitiu. Lo jaune rajèt espès. Romiu me convidèt pel lendeman,al ser, per minjar la lèbre que veniá de tuar, amb l'autò. Diguèri de oc.

D’un còp tot se virèt. Èri complètament cansat pel viatge e l’alcòl me fenissiá.

Quantes n’en beguèri ? Dètz ? Benlèu mai. L’oncle me tirèt per la marga de la camisa. Entre que los autres se trachavan pas sonque de ièu . Degun se trufavan que totes èran bandats a la clau. Ne’n aviái pas sonque conegut que dos o tres que tenián los còps d’aperòs coma un can enduran las nièras . Mas ièu me rabalèri mal. Quna vergonha.

Passèrem lo portalh a una ora e mièja petanta. L’oncle l’assegurèt. Ausissiái tindar una campana sens saupre ont se trobava , dins lo mèu cap, o defòra. Erèm pas tardièrs. Alicia nos cridèt pas. M'avia a la bona. Nos sièguèron sens que capitèri de trapar l’equilibre. La vertat se faguèt quand me levèri lèu per cavalar als comuns. Vomiguèri longtemps tota la vinassa e l’anis.

I demorèron un quart d’ ora a far cantar los tudèls, l’ase, l'estomac, dusca la mesolha sai que vomiguèri. E per astre tot s’apasimèt. M’en tornèt a taula, ont la familha faguèron semblant de ren.

Mas qualqu’un èra vengut. En arribant a Sant Remi soscava d’èla . O auriái pas gausat de creire. L’aviai pas viste, mas sietuda dins la reira sala se tenia Joana. Se virèt. Plantèt sos uèlhs dins los mèus. Faguèt mina de me descubrir. M’eissuguèri las pots per l’abraçar . Me sorisià tala una santa.

Joana èra la segonda companha de pensada. Levat qu’èla me fasia pas quilhar, mas bredonejar coma un nen. Tre que pausava sos uèlhs vèrds sus ma paura carcassa d'espaurugal. Diu qu' èra bèla e la vida amb ela .

Se pògua que t'aima un pauc?

Mai et Juin 1968 èran passats coma un raisve de libertat. Era aital… Aviai doas femnas dins lo cap , una de casada e l'autra pas e las aimavi totas doas.

lengas "comunalas"

Lo 7 de mai se debanèt un debat a la cambra. Se parlèt de las lengas escanadas. I venguèt la ministre Na Aubanèl que mostrèt plan que podrian totjorn ne'n parlar. S'i parlèt catalan , basc, occitan, alsacian, corse, flamand , breton creòle.... . Mas la ministre tenguèt la consinha e se calèt menimosament en permejant de pas parlar.
Los extrachs de drecha son levats d'un jornal franchimand: France soir que presenta un punt de vist objectiu del sicut.
La Despacha , lo jornal del mièjorn , ela li agrada melhor de se trachar del trafic" dels animals exotics", lo Monde e Liberacion vodon pas sonque una linha al debat de las lengas regionalas.
D'unes creseguèron un temps que quicòm se passava , o anava de se passar , e ben nos diguèron, a la fin, totes tal Coluche :"passetz qu'i a ren de veire".
Qu'es pas de creire mas i aguèt un quite academician , un saberut sab quite pas los apòrts occitans , bretons, normands, picards .... a la literatura e que coneis pas un quite mot sus las lengas de la França prigonda .
Monsen Rouart es un ase bèl qu'a escrich un libre pareis.. D'un autre costat se son totes coma aquò a l'academia , me pensi a la Carrere D'Encausse qu'es mai que mai anti regionaliste, e qu'es pas del Causse mejean, e ben fa una bela tropelada de democratas asinians.
Quand a la dona Aubanèl paura ela, teniam vergonha per ela; un trabalh de ministre aquò, paurèta , muda coma una carpa ?
Merce milanta còps als deputats présents a Paris que mantuns autres aprofèchavan de lors aumentations de salaris votadas a l'unanimitat...
Al cap a esquèrra, de la pagina , i a una pichòta istòria relativa a la naissença del françès, per:"favorisar las escambis entre los pòbles de la Gaule" , la melhora de totas qu'aviai pas jamai legida endacòm mai.
Enfin merce a France soir lo sol que parlèt de totes aquelses non eveniments.
Ara los medias se son jitats sus la Birmania e son òrre governament, aprèp la China e avant tot çò que podra capvirat los uèlhs del sicut françès....
Anem enfants de la Partiaaaaaaaaaaaa.
Darrièra novèla de la Despacha: als jòc d'escupir un nogal de cerièra a Quito: lo françès Dupont es 25 iéma.

La talvera de Joan Bodon

La talvera

Oc per 2009.

Deman pareis que d'unes van parlar de lengas regionalas
Coma s' una lenga podia se redusir a una dimension geografica. Coma ja de dire lo mot permetia de milhor la circonscriure, dins un espandis estrech , qu'amenacaria pas un ensem mai larg , a vodacion mai nòble ; le françès, e sos enemics intimis , l'anglès , l'espanhòl. Qu'an quitament oblidat lo chinès, l'indo.
Mas los jacobins mancaran pas jamai d'èstre tardièr, totjorn d'una guèrra tardièr. N'avem pas enveja sonque de trapar una mena de pretencion a l'univeralitat. La nòstra es pas facha d'imperialisme. la nòstra es facha de tolerancia, de viure ensem. Avem pas cap enveja de frontièras . Avem après de viure sens frontièras. La lenga , los millierats de mots , los detsenats de millierat de mots miraclosament salvats dins cada dialecte occitan , ara venon los tresaurs de descubrir que nos estacan encar pus prigond a las raices. Que la lenga ven coma una invencion poética permanenta que permès de s'apoderar de mots gascons, provençals , lemosins, alvernhats sens cap de vergonha , per que ressontisson mai plan que los del mèu ròdol.
E çò qu'espanta lo que comença de furga dins los diccionaris , Alibert, Mistral, Laus,... e d'autras aquò's de trobar de sorgas inagotablas (non estorrablas?) que causan la susprèsa e lo plaser. Lo plaser aquò's lo mot vertadier. Al françès la paur de mal escriure. A l'Oc lo plaser de trobar e de chucar totes los mots coma tant de fruches novèls .
En clavant de tot biais las possibilitats d'aprendre tre l'escòla la lenga mairala , en enebiant l'obligacion d'òbedir a de règlas estrictas, los jacobins, nos an gaireben escanats, mas nòstra subrevida permet ara, e permetèt la maduracion lenta e fruchosa d'una apròcha de la lenga, de la literatura , de la poésia, que non se troba endacòm mai. L'Occitania existis pas que Oc. Mas los fruches son aqui e son bèls. Los intellectuals parisencs an pas res pus a dire al monde, e la quitia euròpa, tre que lo poder economica que los sostava despareguèt.
L'Occitania existis pas Oc ........ PAS ENCARA

Clemença

La reina amudida

Los mots se pèrdon

Oc s’es perdut

En terra desconeguda

Venguèt lo mot mut e fat

Lo mot primier se n’es anat

Lo primièr de la longa tièira.

Ca en lai, sabi pas ont.

Volon pas cap biure a la font

Lo dison las pòts ponchudas

Qu’aqueste mond , me l’an raubat

Pòt contunhar l’ ora borruda .

Sens ma lenga soi un esclau.

Los mèstres jetèron la clau.

E la reina Clemença, falorda

Tremola nusa sul trepador.

Qual li passaria un vestit. ?

Al nord, an totjorn mentit.

Qual gausariá cantar l’Amor ?

Savi que ieù n’en soi pas dinne.

Ma renegada, fasètz un sinhe,

Que pause qualques mots garrèls

Coma se fasia als temps bèls

Quora florissian ta cabeladura,

Uei savi tròp çò que n’endura

Ausi pas que las « parla- duras »

Davant tu soi un maladrèch...

Ajas pas paur, soi coma un nen

Voldriai just chucar al teu sen

Los milas mots abandonnats.

Ni pel plaser, ni per argent,

Ni per jogar l’ase sabent,

Ni per la glòria d’un carnaval.

Virèt lo temps, cambièt lo temps.

S’es demesit lo meu ostal.

La neu esclafèt la teulada.

Lo cèl fa una missanta astrada

Avem jetat los mots vermèlhs

Per jogar la darrièra scèna.

Mitat Guinhòl, mitat Pagnòl.

Virèt lo vent, cambièt lo temps

Per far d’enfants, cal far l’amour

Per far l’amor cal s’enauçar.

Per s’enauçar caldria dels alas

Dels mots leugiers coma las plumas

De l’encra negra coma l’ebèn.

Caldria un papièr doç e caud.

Coma ta pel, coma la sang.

Nos caldria nos vestir de seda

E ausar cridar contr’al vent.

Desvergonhar nostre talent.

Virar lo temps, cambiar lo sòrt.

E abraçar la dòna bèla.

Aurai pas paur ma miga vièlha.

De potonar ton còrs rufat.

Ploratz pas bèla estavanida.

Per tu cremarai dins la nuèch

D’unas freulas aluquètas d’aur.

Que m’espintarai dins lo còr.

Sens daissar rajar las lagrèmas.

Paulin-Perbosc- Vent Terral

Consi tombèt amorosa Loisa Paulin. Consi lo lausenjèt Antonin. Amb gracia, permanéncia , se parlèron dusca la fin. Coma diguèt I Roqueta el l’aimava pas tant e voliá pas s’aventurar en tèrra desconeguda. Qu’ela l’aimava fa pas de dobte. Li parla dels « autres », de lor pichonesa e d’el tant linde de sa poesia . Amb sas alas de gigant, coma li disiá de longa. Li parlèt dels autres coma d’amoros qu’aimarian, d’èstre sol, de se retrovar tot sol per se fregar sonque l’esperit ,sus l’ iscla desèrta de lor literatura. Loisa quant faguèt d’esfòrç per s’enauçar dusca’l nivèl de sa pluma ? Perbòsc pareis tot saber de sa valor. A tant trabalhat per recaptar proverbis, contes , istòrias escalpradas a jamai per lo motle de la lenga del pòble. Aquò’s aital que grafinha lo quite Besson , copable d’aver retocat , aplechat las dichas popularas, de las aver mascanhadas.

Solide que Paulin fa la corse dels prémis, mas es pas la resulta de son amor prigond per Perbosc ?

Que ièu lo trobi fièr e coquin. Lo trobi mai pròche, tre que Loise qu’es çaquela , fòrça malauta jà , ven sa secretaria particulari. Tròbi qu’auriá pogut fa lo viatge de Realmont per l’aimar un pauc. Ela li parla mai d’ela . El se cala sus sa vida privada.

Vertat que Perbosc es un gigant . Mas dis qu’aura pas lo temps d’aprofechar sas estudias, e se servir de totes los aplechs que passa la nuèch a legir, estudiar, malaut e vièlh coma sa femna Suzana de santat pichona. Amolonèt la materia mas s’espaventa mantuns còps de la fugida del temps.

Dins un Gai Saber estampat aprèp la mòrt de Ros lo lemosin, li tira son capèl amb mesura . Lo trobi pas gaire generos ambe un òme que s’afrontèt al felibritge de Mistral, sus una question ponchuda de l’epòca : la de la gramatica.

D’unes passes los trobi crudèls totes dos, amb Alibert, Gayraud, Salvat, Estièu, Boussac, e d’autres que coneissi mal. E qu’aurian meritat d’èstre presentat. La guèrra faguèt son òbra e butèt pas los òmes a la generositat. La correspondéncia es gaireben tota en francés. Auriái aimat de legir en seguida los poèmas en rapòrt de las letras, mas en occitan. Per veire se Loisa seguissiá los consèlhs d’Antonin e el, los consèlhs de Loisa. Qu’èra pas possible sai que. Mas qu’aurià mostrar se Perbòsc badava Loisa tant qu’ela lo remirava ambe son amor de luènh.

Mas legiguèri lo libre en dos còps, pròva per ièu, qu’es plan interessant.

A mai, ara, me pren l’envèja de legir lors òbras d’Antonin, (que coneissi los contes erotics), e los de Loisa(qu’ai pas gaire legit) per de qué, ? avian rason de parlar aital, e que son benlèu los poètas majors del sègle vingt?

Pròva que Maria Lafranca , Gui Sengès e Jordi Blanc an fa un brave trabalh.

Cada matin....

Cada matin ela se clina, amistadosa de l’escurina

De son envèja inagotabla, per onchar de potons crudèls

Las doas parpelhas de mos uèlhs,de paur de cridar la paur.

Cada matin la mòrt se passa, ven trigossar sus mas ancas

Son bruch d’òsses jos la pèl e mon ventre de blau marca

Cada matin qu’ela se clina gausi pas dubrir los uelhs

Ni sentir son perfum de cata, gostar la sang o la pervenca

A de sa boca m’assadolar.Dona, masca, femna deessa,

Al moment de cridar son cant, se ten amb sa noblessa

Al moment de cridar sa joia, sentissi de cristals de gibre

Me cracinar entre los dets ; ela se clina . Que venga fat !

Ela nuda coma la concubina, dins sa nolor d’eternitat.

Ela qu’es la concubina, al suèlh de l’ultima nuditat

Ela que coneissi sens o veire quand se sarra per m’abraçar

L’aimi sens desalenar ela vinç la mòrt criminèla

Lepròsa nègra de l’infèrn qu’ausa mon cridal pacan

Cantem la cançon trufarèla, que cantavem dempuèi bèl briu.

Al jove temps de l’alba frèsca ; al temps vièlh d’un bèl estiu

Ela se clina e me revèlha, per m’arrencar de mon somèlh

M’aparar de sa cachavièlha, per se far cridar son plaser

Cada matin qu’ela se clina per me tener de tremolar.

La mòrt pòd tapar las tempadas

Prendre mon vie a plèna man.

E lo rosegar sens flamba,

Tal un òs perdut per un can.

Ela se clina dins lo solèlh per beure al potz de la vida.

Per lo talent que tornarà, d’una alba grisa d’espavent.

Oppe.

E que lo crid se Diu o vòl, ne tinda dusc’als nivols!!!

quand vei l'alauseta....

"Lu!lu!lu!ti-ra-li-ra-lu!...
Qu'es aquela votz afogada
Que s'enaira cap al cèl blu,
E monta coma una fusada?

"Lu!lu!lu! ti-ra-li-ra-lu!...
Es l'alauseta, que s'agrada
D'anar presentar son salut
A l'albeta que s'es levada.

Monta, monta en tiralurant...
La vesètz plus dins l'espandida;
E dispareis, en davalant

Quans sa pregariòta es finida,

Dins lo blat , ont fa la culida
De granòtas per sos enfants.

Enric Mouly de "A ma Treson".

la menina....6

Ièu èri crevat de jogar la talpa dins la tina, a mai d’arrencar de tranuga, me dolia l’esquina milhor qu’aprèp una bastonada. Lo grand contrarotlava lo trabalh, se clinava lo cap pel trauc en lo dedins ambe la lampa mormolhjent : omf omf va plan. Tira va plan. Ane aquò fara.

Torvavem prendre los velòs e davalavèm la còsta perilhosa. Me contèt qu’un jorn al pepin, los frens li petèron a mièja còsta e, qu’aital passèt a mai de nonante dètz al nivèl del caireforc, ambe la rota de la Dorbia, e que pel vam de la celeritat, afòrtissiá qu’arrivèt quitament a traversar lo pont de Curepla , de montar lo baloard de la bocaria dusca la plaça de la Capela, sens donar un còp de pedala. Conflava mas d’i pensar me dona encara la galinada.

La grand nos esperava que se laguiá d’aquela davalada. Tombèri coma una peira sus son cadieral. La grand m’aconsiderèt soscadissa que dormirà lèu aquèste ser. Qu’ajèri pas la fòrça de renegar. Lo grand m’aconselhèt de m’estirar los braçes e las cambas, per me descansar. « Aital faguèri tota ma vida e me servèt la santat » diguèt en braçèjant.

Ne’n podiai mai. La grand s’espantèt :

- Aimé qu’i a pas fach curar la tina au mens ?

- que non. Magina.. respondèt.

Sa teoria èra simple. A n’aquel atge lo dròlle se reconstituis a flor e a mesura que despensa sas fòrças. M’aconsiderava coma un potz inagotabla d’energia renovelabla. Ausèri pas de cridar que subte lo pepin me cluquèt de l’uèlh, en mostrant lo blanc, coma s’aviam fach mantunas guèrras amassa. Me donèt cinq sòus per ma pena. Me crompèri mon silenci. Me calèri.

La menina m’emplenèt l’escudèla. Una sopa vertadièra coma l’aimava lo pepin, es a dire que lo culhièr s’i podia plantar drèch, o demorar coma un paissèl, sens oblidar lo calòç de lard espés que li agradava mai rance e, un pauc jaune. Disiá qu’ambe la mesolha dels òsses, èra çò de melhor sus Tèrra. Ièu li daissavi lo grais. Èri un dabansièr, un pichòt occitan americanisat qu’estimava mai de bèure de lach, ambe de tartinas, nebladas d’un vèl de cacaò. Entre nos, i aviá l’opausicion fondamentala de la question de gost. La menina quitèt jamai de voler m’atalentat de carnsalada, en s’ajudant de l’òli de merluça. E jamai m’i faguèri, levat aprèp l’armada, mas qu’èra tròp tard per gostar, tot çò que tant de monde venia crompar de luènh, a la bocaria del mèu grand…

Aquel jorn, tot juste se podiá me rabalar per m’anar jaire. Mas sarrèri las dents com’un òme que voliái la seguida de l’istòria. La menina cansada bufèt que, lo dròlle èra caput com’un muòl, mas tardèt pas per dire la fin. Lo pepin roncava. Ela me mostrèt l’astre d’argent. Lo mirèri un temps. E tornamai, lo devinhèri lo vièlh. Nen portava un fais de gavels ! Lo vesiái de galis. Teniá un nas ponchut, de mostachas e d’ussas tarriblas. Me velhava. Revertava un pauc lo grand quand se trufava de ièu.

Alara lo Joan s’acapriçèt de trobar lo Segret del can. Tornèt de matin al pregond de la bauma al ras de l’avenc de la Mijalana. L’autre lo daissèt dintrar sens jaupar ni agantar, ni caissèjar, ni udolar, ni gafar. Mas sens li ofrir l’espitalitat, un quite sièti, un pauc d’aiga, un sinhe amistos. Joan portava un sacon ambe de mangiscla, de saucissa, de carn grassa. Plegat dins una toalha blanca, un demai de pascada oblidada d’un temps dins la solharda. D’òsses tanben, mai que mai d’òsses. Lo can l’espiguèt desplegar la pèlha en rafinhant las pòts, en reversinant las bregas. Fasiá lo morre. e ben te fas pas cagar, de noiriduras gastadas… Joan repoteguèt que non, qu’èra de mangiscla de rei pels cans, que lo sèu Dicon n’avia pas tant, qu’avia pas trobar quicòm mai que, se ne voliá pas l’engolir, la tornariái prendre… que sa Joana èra pas fòla, e que los sèus enfants o manjarian. L’autre lo copèt còp sèc. « O cala-te, bramaire. Cala-te que n’i a pron de vosautres los òmes, vergonha de la natura! Tant que Joan gausèt pas sonque d’artèlhar. Escota prepara-te. Pren de vestits per te cambiar, mas pas tròp, e ton drèlh subretot, cal pas tròp se cargar, que sabi pas l’astre de las rescontras. Se vòls minjar aquò, ara vai-i. Que de tot biais, en mostrant los òsses pèl sòl, ton minjar val pas res. La rota es longa. Mas dabant de se n’anar, te cal saber una causa, que benlèu deuràs renonciar a ton falorditge. Mas m’estonariái, escota-plan, que sem pas segur de tornar. En segond te cal jurar sus la tèsta dels enfants que jamai, non jamai ne’n parlaràs a degun. Comprès. Se per astre tornem un jorn. Alara d’abans de partir a la ventura, sus aquel camin que me’n sobeni pas gaire, al mitan de tant de perilhs, t’aconsèlhi, te daissi lo temps de pensar. Non cala-te e escota dusca’l cap. Respond pas encara. Te daissi doas oras per tornar abraçar la familha que sai que tornaràs pas veire. Que se vei al tos uèlhs alandats de folia, que sias pas sensat e que seguis que ton idèa de capbord. Joan sortiguèt de recuolon, a regret. Pòsca, auria donat la responsa sul pic.

la menina 5

- o Meme contunha encara…

- non cal clavar las parpèlhas mon bon. Bona nuèch fanton.

Me pleguèt dins la flaçada. La Luna revertava un trauc de lutz. Vejèri la vòlta celestiala ela tanben traucada de pertot. Ambe sos millions de lunets. li fasian coma una tela mirgalhada. Lo vent del mièjorn alisava doçament la cima de las teuladas milhautencas. Coma Joan Furgairòt me demandèri, ont anavan las millions de bèstias que se vesian de jorn…

Un momenton encara sosquèri e d’un còp cabuçèri dins lo sòm.

Me despertèri tard. Sautèri del lièch qu’èra enauçat d’un bon mèstre. Que me calia prendre mon escorsa per i montar lo sèr e permejar per debalar. Me sovèni dels ressons de las veituras, los klaxons que tindavan, los vonvonèjaments sords dels moturs. Subte me sentiguèri sol al mitan de las pelhas blancas, que frenissavan dins lo ventolet. Dintrèri dins la cosina. Sus la taula la grand avia pausat lo bòl, doas trencas del cantèl. Ambe lo burre e la lach tot prèp dins la cassairòla sul gas. Amb un mot escriu d’una man un pauc tremolanta. Fais atencion. Per la fenètra gaitèt lo cèl blau. Solide que los amics èran ja davalats dusca a riva de Tarn. La Graufesenca. Que cercavam de tròçes de terralhas dels temps romans. N’aviam jà trobat un molon. Sens saupre de que ne far. Subte l’odor de ventrèsca e de saucissa me malcorèt de dejunar. Me vestiguèri lèu. La cambra e tot l’apartement m’espaurugavan.

Dins los escalièrs crosèri una femna jova que manquèri de butar ambe sa saca plena de pervisions. Me cridèt que los dròlles tenian pas cap d’educacion. Que ne’n parlariá a la grand tre que possible. L’escotèri pas. Ieu traçèri cap a la bocaria.

Lo grand que me vejèt arribar desalenat en risent del cunh de luèlh, me faguèt una grimaça trufarèla :

- aqui lo valent que ven se metre a l’ajuda del trabalh acabat. Qun coratje !

La menina se clinèt de darrièr l’aiguièra prigonda onte èra de lavar de tudèls per la saucissa per me dire :

- as minjat ? As trobat lo lach e lo pan e lo burre ?…

- omf

- as minjat de segur ?

- omf

- mas aquela puta de dròlle me fara venir cabra. Ta promèti que vai minjar même se dèu t’engolar coma una auca, ambe l’embucador. Me calèri.La grand s’acapricava. Lo grand clinava los uèlhs coma un chòt çò que li donava l’èr falord. M’escacalèri. Lo pepe romeguèt de son èr falç :

- aqui que se ris ambe son rire de trompeta….

Totjorn me diguèt aital que lo mèu rire lo preniá d’a rebors, li reversina la pèl, li fasia far de cachavièlhas tant èra ponchut, desagradable e cascalejaire, que revertava un cridal d’agassa, un còps lo d’un grapaud, d’un corbatas, d’un ases, penecos per tot dire. Tant musicaire qu’un ventre atalentat e tindaira coma l’udolament d’un voldras quand cerca lo còrse poirid d’una oèlha per s’assadolar. Li respondèri qu’el se risia coma un acordeon tampat. Amb lo pepin sabiai jamai consi m’aimava, o se li pesavi de tròp. Era un òme amoros e força atencionat ambe la menina.

Quand sortiguèri al solèlh sus la plaça de la Capèla rescontrèri pas degus. Fasia bèl temps que los amics furgavan los còdols pèls trapar de cluquets e las tarralhas de dornas fabricadas a La Graufasenca.

Lo pepin trabalhava una traça de vinha sus un penjal de la Punta d’Agach. I aviá doas terrassas, e un maset pron grand per recapta lo truèlh, la tina, las barricas, los semals, descas, faudals, davantals, sulfatosas blavas de sulfat de coire, bigòs, palas, forcas, rotlèus de fial d’aram, tenalhas, fin finala totes los aplèches del vinhairon. L’ostalon teniá dos nivèls, ambe una granda parabanda e, un escalièr de peiras sècas que menava jos una trèlha, a la dintrada de la cava, que servava la frèscor, même entre lo temps de la calorassa. Sus aquela tèrra aspra e pelada, grèlhavan sens que se pòsca asaigar, tres ectaras de vinha que donavan pas gaire mai que dètz ectos, de que juntar d’una annada sus l’autra, e encara d’un vin pissatos que subrepassava quite pas los uèch grads, mas que fasiá lo plaser del grand e, que lo menèt dapasset dusca l’abroa de quatre vingt ans. Qu’èra sa consomacion personala e degun li volguèt pas jamai panar. El lo trobava sens egal. Per astre, sus aquèsta tèrra malaisida, rocassuda venian plan los amètlièrs, los cerièrs, los perseguièrs, los pomièrs, los perièrs, sens comptar groselhièrs, cassièrs e amorièrs. D’unas annadas capitaviam fòrça pels fruches. Me sovèni de la vendemia, e d’un molon d’amètlas sus ponde. De ventradas de « rire », de persègas tant gostosas, coma lo gost n’en tornèt pas de la vida. Lo pepin tenia de vièlhas oires e barricas que donavan al vin un reire gost de mosit.

Aquesta vesprada me prenguèt amb el, que me servava un trabalh d’especialiste de curaire. Qu’èri pron pichon per passar pel trauc de la tina per la netejar. O fasia ambe l’ajuda d’una palha de fer, d’aiga e d’òli de coide. Me velhava entre que tressusavi, en agachant lo calhèl tremolant que temonhava la preséncia d’oxigène. Disiá :

- Mesfisa te, colhonèt, que se la flamba s’atuda, qu’o voldra dire la mòrt.

Ièu me’n sentissia la pèl de galina. Risia de boca defòra e d’un còp tapava lo bosc de la tina en disent :

- alara duganèl, sias encara viu ? E la flamba, la vei ? Bon oblides pas que la grand t’espèra per minjar la sopa. Que me molinara se t’escagassa quicòm ?

E ièu que me laguiava lo ser escotar la seguida del vièlh òme, sus la Luna…

Alara fasiái fissa. Al cap d’una orada, ne’n sortissiai desalenat e completament pintat per las vapors d’alcòl. Que caliá permejar de plan netejar tot lo dedins mas subretot dusc’ a la marca de l’an passat, qu’i aja pas lo pus mendre boçin de moisit.

Mas per ieu èra tot vistable que la tina aviá fa son temps

- as plan netejat…. dusca la marca fanton ?

- Oc…