premi nobel

lo premi nobel e Mistral 1904 pichòta istòria

Nobel Mistral 1904 .

Leicon de diversitat francèsa.

extrach del Lugarn p31 article de Cristian Rapin . 1904 MISTRAL NOBELIZAT; Lo 23 de novembre de 1901; lo jornal de l'Europe publiquèt una novèla incresabla que disià atal:" "Nos mandam d'Estockholm que l'Acadèmia suedesa a concedit lo prèmi Nobel de 300 000 francs , per de meritis literaris al poèta provençal Frederic Mistral, autor de l'epopèia de Mirèia ." Avèm dit que la novèla èra incresabla e o èra efectivament del punt de vista parisenc. Era pas possible qu'un poètalhon occitan foguèsse estat preferit a un poèta francofòn ! Las protestacions gisclan de pertot . Lo chauvisnista Gaston Paris , complètament desalbirat , parla d'abominacion e la dòcta Academia francesa se n'enfusca . Receu la novèla coam una bofa. E totes , dins lo pichon mond de Paris , de reagir. Vòlon far cessar l'escandal. Copsèc las intrigas se desvolopan e mai las pressions de tota natura sens comptar las representacions mai vergonhosas tant qu'i a que l'inofensiu Sully Prud'homme , que non sap res d'aqueles manipòlis, es nomenat en lòc e plaça de Mistral dont la personalitat èra massa encombranta. L'Acadèmia suedesa espaurugada, fasent pè enre , la novèla publicada per l'Europe vai èstre dementida al prètz d'un polit desòrdre mediatic, mas pauc impòrta ja que la literatura francesa es sauvada e que lo païs dels drechs de l'òme triomfa gracias a unas d'aquelas malonestetats dont es costumièr. Mas l'istòria coma o sabem totes , s'arresta pas aqui . Malgrat l'atitud sectària dels intellectuals franceses, l'Acadèmia fa tot d'un còp pròva d'un certan esperit d'independéncia . D'efecte lo temps a passat e, en 1904 en inhorant las admonestacions de la França , los academicians nordics atribuïsson enfin lo primièr prèmi a Frederic Mistral mas, coma la subjeccion a l'esgard del pol Gallès emprenha encara nos esperits, es decidit que lo partejarà ambe lo dramaturgue castelhanofòn Jose Echegaray. Om espèra qu'ambe aquesta mesura sornarosa, lo pichon mond parisenc sèran mens contrariats . Lo prèmi es donc acordat a Mistral en consideracion de sa poesia tant originala, tant geniala e artistica qu'es lo rebat tant fin de la natura e de la vida populara de son païs, e tanben en rason de son important trabalh dins lo domèni de la filologia provençala...." Se vei qu'aquela distincion onora non solament lo poèta mas tanben l'autor del Tresor dòu Felibritge e lo fondador del Mueseon Arlaten. Lo nom e l'òbra d'Echegaray van de seguit tombar dins lo desmembrièr dementre que la glòria de Mistral quitarà pas de s'espandir. L'actitud de certans intellectuals franceses es sovent considerada coma una simpla reaccion epidermica d'òmes que se cresiàn investits d'una responsabilitat nacionala. Aquela rason foguèsse vertadièra, aquò mostrarià que, dins aqueste cas coma dins d'autres, l'equitat e la morala an pas res a veire ambe los jutjaments officials . L'istòria del premi Nobel de 1904 nos rapèla que l'intelligentsia francofòna es presta a escrapochinar per totes los mejan las temptativas dels escrivans e dels creators de las regions allofònas. Lor cal demorar dins lo relarg que lor es reservat : lo del provencialisme, del folklòr, de la marginalitat , o mièlhs encara lo del cementèri. Malgrat las esitacions que foguèron las seunas, cal saber presar a sa justa valor la causida de l'Académia suedesa que saupèt capténer fàcia al terrorisme intellectual françès. D'autors illustres coma l'occitan provençal Robèrt Lafont o lo regretat catalan Jordi Ventura , e planes d'autres an dit las grandors be las flaquesas de Mistral. L'òme es ondejant , divèrs, de còps quand i a irresolgut. Portarem pas cap de jutjament perque , davant la majestat de l'`bra , nos sentem pas lo drech de donar lo vam a d'impressions fugitivas , non sufisentament apevadas. Notarem solament que l'autor de Mirelha refusèt mantuns còps de dintrar a l'Académia francesa qu'avià pr'aquò coronat Mirelha , Nerta e lo poèma dau Ròse . Mostrèt atal que s'èra d'aquel Estat èra pas d'aquela nacion. Era un cluc d'uèlh-prudent sens cap de dobte- a las generacions pus avncivas que contunhan lo combat. De Cristian Rapin lo 17 de setembre de 2004 Dins la revista del PNO/

Parlaire

Lo parlaire african;

Una agla polida que parla. Dins los aubres, las autras que son pas tant polidas qu'aquò...

respondon pas .

Lo bòsc es mut.

Mas la paura ausís que lo resson de son crid garrèl...

Paura agla del bèc roginèl ? De que fas?

E tu Provençal siás aquí? E tu Lemosin siás aquí ? E tu Gascon siás aquí? E tu Lengadocian siás aquí? E tu Auvernhat siás aquí?

E lo resson que ditz, òc sèm aicí dins los aubres , mas avèm pas envejar de parlar.

Que nòstra lenga es pas çò meteissa...

Que ne pensatz...

E de s'alisar la pluma.

Alara la vida es bèla?

Òc que totes los aucèls d'òc son jocats...

Mas ont ?

Sus las brancas de l'aubre de l'òrt sagrat?

O sus l' aubre de las espinas ponchudas que te clavèlan ....

taupin

Lo taupin es un insècte espantant.

Escotatz puslèu.

Aquel babau pòt sautar, davegadas. Me diretz que i a ren d'espantant , que lo sautaboc sauta tanben e lo quite caval, e l'òme baste que ne trobèsse lo vam.

Òc mas lo taupin pòt sautar d'esquina.

Amaginatz una tortuga revirada sus l'esquina e que sauta, per se recaptar. Pas de creire non?

E ben aital l'avètz lo taupin. Qualques còps quand n'a besonh sauta d'esquina. Lo pòble s' esbalausisson de veire lo cranc marchar sul costat. .... E de la sèrp cambiar de pèl...

Aquel insècte es benlèu lo que sembla lo mai pròche d'un òme (o d'una femna) politic.

Que lo taupin sautèsse d'esquina nosautres o sabiam pas ....

Per aquel fach li cal un cesar...

Rwanda

Al Rwanda te cal anar, per veire los, que son mesclats a las pèiras a las cendres.

Los an copats coma las galinas , un jorn del mercat, e los enfants, ne mangèron,

Al Rwanda o te disi te cal anar te passejar per veire la grandor d'una politica .

Pareis qu'a la debuta totes volián pas tuar , copar o escarnir los « etiopians »

Coma los sonavan e que los getavan al flum qu'es la sorga del Nil....

Pareis qu'a la debuta , al miègjorn del Rwanda , se fasián amics hutus e totsis.

Al nòrd n'i avian pas gaire de tustsis que las avian totes escanats jà.

Al Rwanda nos cal anar ; per veire, ont son las pèiras e los òsses mesclats .

Me sovèni que fa gaire de temps, se parlava pas que del chapla de Srebenica .

Sabètz lo Kotchener , l'òme del sac de ris etiopian, , lo director de la Bosnia .

Nos empachèt d'escotar lo chaple gigant de Rwanda, e lo flum de sang.

Nos assadolavan ambe los Serbes e lor demandavan un dever de memòria.

Coma se nosautres dins Argeria, dins Siam , dins Tunisia , dins Marròc...

Avian fach lo mendre pus pichon dever de remembrança...

Mas qu' al Rwanda las causas ne virèron pas coma cal , foguèt coma a Besièrs .Total.

A pron pena dètz jorns lor calguèt per sortir de la casa ambe la destral.

Per dire que los òmes e las femnas èran prèstes per la granda sanqueta .

Imagenatz un pauc , lo vesin qu'afusta lo cotèl, la rèssa, lo martèl e los clavèls.

Aqueste matin un òme se questionava sus França Cultura per dire .

Non i aguèt pas cap de pre-meditacion, d'acampada generala coma o faguèt Hitler pels josieus .

Imagenatz, que deman sortissètz de la tuta ambe lo bigòs per tuar.

Coma aquò, simplament , sens rason , juste pel plaser de tuar , d'un còp , subte?

França joguèt son ròtle major, coma d'acostumada , de se mesclar de tot

Solida la politica d' òmes, de saberuts uèi a mand de passar a la casa preson?

Que jamai ne saurem lo nom . França apara totjorn sos ases , subretot los de l'escòla superiora.

Visca la republica, la patria dels òmes , de las femnas , e dels cavals...

Los crims dels autres, aquò's nòstre pan, a nosautres, francés

aucelum

aucelum

Haiti

200000 mòrts ?

Langue occitane et région de Toulouse

Uèi : amassada regionala de la cultura jos la presidéncia de Martin Malvy.

Que se debanèt jol's capitèl de la Granaria de Balma :

Que de nòu?

Que l'Estat ven de tirar las resorgas de las regions, qu'an pas mai de dreches ambe las talhas..

Que totas las accions engatjadas seràn perseguidas.

Se parlèt de teatre , d' espectacle viudant , d'ajuda al cinemà, d'escalpraduras , d'exposicions, e de passatge al numerica . Se parlèt tanben de l'ensenhament de la musica.

Se parlèt enfin d'occitan, tres segondas d'occitan, ( de la fin de l'occitan?) d'escòla , per soslinhar l'ajudar a l'ensenhament a la lenga d'òc .

Me pareguèt pas gaire convencut, lo president . Revertava una mesura d'acompanhament dusca a la mòrt

Nos daissèt a miègjorn, que deviá rescontrar Montoya , le president de Catalonha

Espèri que li diguèt : plan venguda senhor Montoya al còr bategant d'Occitània . E non pas , França , medalha d'òr des dreits de l'omenèl, de la feme, e dels immigrats, es gaujosa de vos convidar.

Mas o pòdi pas dire. Qu'ai pas cap d'idèa de l'òme.

Auriá tanben pogut cridar

Sénher Montoya : sabètz pas lo miracle , que dins França i a des lengas minoritàrias. E ben França o notèt dins sa constitucion. Es pas bèla França tèrra de libertat? E nosautres, sénher Montoya , dins Miègjorn Pirenèus venem de donar 1 milion d'euros per saubar lo patés... Es a dire la mitat d'un eurò per estajant . Un esfòrç qu'es pas de creire ....

Visca la cultura , visca la lenga d'òc e visca la diversitat franchimanda e europenca.

Mas que benlèu m'engani....

Sens cap de volontat de mai. Sem forçats de comprendre que la lenga d'òc es venguda una mena de missanta consciéncia , sabètz la que fòrça d'elegits, de manténer un malaut, per pas dire un vièlh, viudant ambe l'ajuda clinica de las alenadas artificialas o d'un SAMU quitament prefectoral.

Òc quitament a la cara de l'UE. Per se netejar las mans a la lèu lèu... Per pas se trapar la vergonha.

Elegits que son pas , que las monacas , de sas representacions popularas, e las ombras de sa desirança d'eternitat.

Ajuda..... per èstre pas lo que nos clavarà las parpèlas... Que sia aprèp un tan longa subrevida mortala ambe un rei vengut del nòrd...O que sia per afogament , estrambòrd de democracia , de la diversitat vertadièra?

O França , al cap, lo país uniformisat ...

Monin

Aqu�s un monin , occitan benl�u de naissen�a , qu'escriu , dins un arbre polit. Aqu�s un brave monin dins lo darri�r arbre del b�sc primari del mi�gjorn. La for�st d'origina, d'Adam e d'Eva, las doas penecas que nos fagu�ron cabu�ar dins l'inf�rn, sonque sabem pas mai se l'inf�rn es definitiu , se nos esp�ra amont e de vegadas se lo c�l es pas una engana de mai, pels paures n�cis. La for�st que crem�t fa b�l briu...
Que dins lo n�stre mi�gjorn , la gl�isa nos fagu�t caminar per un camin sens p�iras... No'sn dem�ra un c�la de jacobins, qu' udolon de Paris, que se creson de trobar son eternitat dins n�stra pichonesa, e la pr�va de sa grandor dins lo n�stre non ren .
Aqu�s un monin senat, sapien�os, saberut , dub�rt, mondin. Per exemple li vendr� pas jamai l'id�a de se daissar anar, rap�rt a las leis de la natura que comandan lo c�s . Mas se tr�ba qu'amb lo vielhum endura patir�s e que trima com' un diable per davalar de l'arbre. E doncas oblida mantuns c�ps de davalar per anar se far las petas. Per exemple doncas dis�m , li arriba, per cas de foira, de cagar de tota enau�ada .
Non lo monin ne fagu�t lo torn de tot. E per cagar aqu�s � meteis que de l'escupit , coma o dison los arabis , cal pas escupir contr'al vent. Cal pas cagar del naut d'un pin del s�gle passat .
Encara que lo prov�rbis arabi explica melhor lo detalh de la condicion umana. Universaliste d'un biais? Un �me sol sus un cam�l que tra�a cap davant , al gal�p, cap a l'aurassa de sabla , que va li rasclar la p�l dusca l'�s. E qu' imagin�ria de gromelar aqu� davant. Un falord qu�.
Lo monin din son arbre se troba representar lo biais de viure de l'�me blanc, tot de son mespr�s , de sa teunesa, e de las seunas certituds. L'europenc que pensa prigond, qu'escriu per l'umanitat, e los s�gles venents, que desliura de messatges plonds a l'umanitat, levat que sas messorgas rev�rtan mantuns c�ps d' escobilhas , las que tomban de la cima del pin.
Que tot aqu� fenir� per nos petar al nas.

Moralitat: benl�u que lo monin d�u pas montar al cap de l'arbre , benl�u que l'�me davala pas de l'arbre e que lo monin es pas de la familha...

Benl�u que l'�me es pas dinhe de dem�rar dins l'arbre ambe lo monin.

Omenatge a Besson

La femna soscaira e l'aucèl capusaire..

Paraulas:

L'ostal del Segala antan . Una mena d'omenatge a Justin Besson, per escotar clicar aici sus . Trach del brès a la Tomba.

lo libre de catoia

Lo pepin es a mand de morir. Lo felen es aqui. La m�rt del pepin , la m�rt de la gleisa dels enfarinats , es pas un pauc la dels enfarinats. Un t�ma car de Bodon, per parlar de la m�rt d'Occitania.
La mort del pepin

Buka e mini rauba a Moscou

La Burka de Moscòu

Vist sus ARTE un reportatge sus la Russia d'uèi.

Lo jornalista francès que s' espanta de veire Moscòu ambe de neons , de publicitat. Per el es clar qu'an trobat la libertat.

Mas i a lo bon russa e lo missant russa

D'un costat los de la campanha endarrieirats , que se vestisson mal, o qu'an pas enveja , o , mas o dirà pas lo jornalista francés , sonque una vièlha que dirà qu'an pas los mejans de se crompar totes aqueles vestits , e de l'autre costat, miratge del monde liure, una pintada enrabiada per de que un dels cordurièrs major torna metre a la mòda los simbòls sovietics.

Los moscovitas vòlon trapar la 70 annadas perdudas. Clar que son pas totes que sómian d' o far. Mantuns tiran lo diable per la coa. Dirà pas que la mafià panèt totas las riquesas del país en 1989. La pintada jornalista es puslèu del costat de los que cachèron tot, per un punhal de cerieias que crompan tot , e que butan l'argent defòra, cap a Soïssa o endacòm mai....

Mas enfin lo melhor arribèt a la fin.

Quand nos mostrèron l'emission de tele preferida dels moscovitas : una polida emission que lo subjècte es de far lo procès d' un òme o d'una femna que sab pas se vestir coma cal.

Mas paurets , qu'aquò' s pas per de rire.

Aital visquèrem arribar una filha jova ambe una rauba mini mini ,a mai que los darrièrs centimètres de la rauba èran quasiment transparents . Nos diguèron que la filha èra regenta dins una escòla joseva . E que los directors que planhán de son biais de se vestir a l'escòla.

La vegèrem marchar dins un corredor entre los enfants que portavan la qipa, e que tiravan una brava lengassa , de desirénça, en fasent mina de gaitar la parèt.

La regenta foguèt jutjada e deuguèt cambiar de mòda , passèt una rauba longa e « confortabla » , blòda bofanta, que la fasiá revertar a una mestressa de las annadas 50...

Un darrièr detalh a perpaus, de la religion de la filha: avètz devinhar èra musulmana .

De difusir dins totas las mosquèas.

Le fançais comme il se prononce ou s'écrit

Pour rire un peu le fançais tel qu'il se prononce "à la lecture" .
Par exemple les 3 premiers vers
Loto
Monsieur le directeur
des ressources humaines ...
Etc....
Ou les joyeusetés de l'ortographe...
Et pour tous ceux qui souhaitent encore que l'occitan s'écrivasse comme il se prononca un jorn (mais où?)

Lautau

Méçieu le Dit Recteur,

Dé reçourçe du Main’

Ke mont mo cour a vous ;

Kòm hun énergumèn’

Sang évéié vautre Kourou,

E ça fé mâle O keur ;

Méçi-heu le di Rect’heur,

Vou aite au lit sans scié ;

Vou touch ; eh ! le paké

E heu hi z’oron rhien ;

Ge le regraite biin ;

E sa fé mâle O Keur ;

De main i z’iron travaié ;

Pour rhien

An Chinoeud pour mon-trait,

Queue nous z’ossi lé Michelin ;

Con peu beaussé pourre rhien ;

Eh vous orée leu droâ ;

Mé-si-euh l’oeu dit- Rhektheur ;

Dé Ressoursses zu Maine ;

De sussottter un naim’ ;

An guise de fesse-tain ;

E sa fé hun pe p’heur ;

Cé pa le tou- tou sa ;

Hi fo qe ge vou kit’

Sé pa la que j’abit’

Gé ganyé : Oh Lauto !!!

Hein Çakré cou de peau ;

Je vou daune ce chaîk,

Je voyag’bocou,

Jé visité la maicke,

E m’aime quatmandou ;*

Oçi gé panss’a vou ;

Je paçeré vou voar ;

Si vou ête a Péquin ;

Caume vou le vouaié ;

Je m’essuie hadapté ;

O mond Mondialysé ;

Mé ma min sankulose ;

E ge çeçéré lha d’aicrir,

O Fon Ge vou plin biain

E vou me fête biain rir’

Nœud le preuné pa mâle.

Quar je vous aime ben

Al Faber

• quatmandou : le pays de Mandou
• Quatmandat : le pays des mandats

Joana e lo jacana

JACANA

Maria , la maire de Joaneta èra veusa dempuèi mai de cinq ans.

Aquel matin escotava las novèlas a la radió. Fasiá bèl briu que la television marchava pas pus.

Dedins un òme parlava de longa. Un parlicaire de l'accent polit diguèt qu'una depression èra centrada sus gòlfe Gascon, que la pluèja tardariá pas , benlèu la granissada tre que l'anti-depression seriá aquí. Diguèt que lo prefet veniá de capitar de desnisar un issam d' immigrats de tota mena, jos Pont Nòu, a costat de la placa Esquiròl, gaireben a tres passes del seu ostal.

Diguèt encara qu'un tuaire d'enfants, veniá de se salvar de la preson de Sant Miquel. Una prison nòva, d'ont èra quasiment pas possible de s'escapar.

Que lo tipe èra un grand mastar , mai de dos mètres e dos cent liuras . Aimava subretot las dròllas, las filhonas blondas ambe de ribans dins la cabeladura. Diguèt qu'èra pas amaginable çò que lor fasiá aquel caluc. Lo tipe deviá rebalar prèp d'aicí , quitament dins lo barri.

Al moment que Joaneta dintrava de la calandreta.

D'aquelses mots , la maire sentiguèt una àrpia de fèrre li sarrar lo còr. E lo sang, subte, li venir de plomb fondut.

Se levèt d'un còp. Mas trantalhèt. Las cambas li dolián totjorn . Una bruma roginosa li tombèt sus l'agach...

Lo tipe de la radió contunhava de mormolhejar : « la polícia tardarà pas de l'arrestar , mas que comptava fòrça sus l'ajuda de la populacion ...»

Ausiguèt pas res pus. Prenguèt l'escalièr , e sortiguèt en rebalant los pès. S' arrestèt contra la paret . Sentiguèt pas l'aire gelat sus la cara. Anèt sens veire pas que l'autre mand de l'androna, e las ombras umanas que se butavan per i daissar la plaça tota . Perdèt una gròla sens o notar.

Una vesina li diguèt quicòm. Mas la metèt pas . Trescambava entre las boitas de las escobilhas e las mèrdas de cans, sul trepador pegant, los pès nuds.

Prenguèt a esquèrra. Lo camin de Joaneta . La vegèt pas dins la carrièra granda. Li èra pas possible de veire. Sul pic correguèt al pont. Espiguèt coma una falorda lo parcatge de las veituras aval, a l'abroa de Garona.

Foguèt coma se la sia vista, pauc a pauc s' ajustava, tala la qu'òm se trapa qualques còps ambe un tele-objectiu. Una taca blonda e una taca negra dançavan . Aquelas tacas èran sietudas sul cai .

La taca negra plegada la taca blonda de son braç poderós.

E Maria davalèt coma una falorda. E la taca negra se boleguèt. E i aguèt pas mai de taca blonda.

Ne'n podiá pus. Pulsava .Lo sang als timps. Poguèt pas mai arquar. A cent mètres s' arrestèt per vomir. Bufèt com'un buòu. Escupiguèt la sang. Maria levèt lo cap e tornèt veire una taca jauna. Sul còp lo sang li tornèt al còr. A mai manquèt de s' estavanir.

La sia filha èra salvada. La taca negra avia fugit sai pas ont.

Maria tombèt de genolhons desalenada . La sarrèt entre sos braces. Ausiguèt pas Joaneta li dire qualques mots. La filhona li parèt un imaja : la d'un jacana.

La maire pel còp tremolèt. E m'a dich lo mossur que ne me donariá d'autras, baste que siaguesse genta ambe, e ambe tu e la mestressa a l'escòla ....

E Maria s' estavaniguèt per de bon.

ieu e los golden gate

Ambe qualques amics nos sem amassats per ensajar de donar un ritme novèl a la musica occitana ; aqui la resulta, qu'aimèssetz e vos ne farai escotar d'autras...

Lo quadrilha es format de ieu (evident) de ma sòrre, de son amic, de mon fraire (davant que sa faguèsse cambiar lo genolh, e d'un gendarma...

Notatz que i a d'òmes que se fan passar per nosautres, se sonan lo golden gate quartet .

Mas ieu los soni los pauc-vals... Que lo monde a pas gaire de vergonha uèi , coma del temps dels aujòls e de las ginèstas floridas....

Ives Roqueta e Occitania

 

I a pas qu'Occitania per sauvar l'occitan...

Lo demai es un sòmi...( OC Revista )