La talvera de Joan Bodon

La talvera

Oc per 2009.

Deman pareis que d'unes van parlar de lengas regionalas
Coma s' una lenga podia se redusir a una dimension geografica. Coma ja de dire lo mot permetia de milhor la circonscriure, dins un espandis estrech , qu'amenacaria pas un ensem mai larg , a vodacion mai nòble ; le françès, e sos enemics intimis , l'anglès , l'espanhòl. Qu'an quitament oblidat lo chinès, l'indo.
Mas los jacobins mancaran pas jamai d'èstre tardièr, totjorn d'una guèrra tardièr. N'avem pas enveja sonque de trapar una mena de pretencion a l'univeralitat. La nòstra es pas facha d'imperialisme. la nòstra es facha de tolerancia, de viure ensem. Avem pas cap enveja de frontièras . Avem après de viure sens frontièras. La lenga , los millierats de mots , los detsenats de millierat de mots miraclosament salvats dins cada dialecte occitan , ara venon los tresaurs de descubrir que nos estacan encar pus prigond a las raices. Que la lenga ven coma una invencion poética permanenta que permès de s'apoderar de mots gascons, provençals , lemosins, alvernhats sens cap de vergonha , per que ressontisson mai plan que los del mèu ròdol.
E çò qu'espanta lo que comença de furga dins los diccionaris , Alibert, Mistral, Laus,... e d'autras aquò's de trobar de sorgas inagotablas (non estorrablas?) que causan la susprèsa e lo plaser. Lo plaser aquò's lo mot vertadier. Al françès la paur de mal escriure. A l'Oc lo plaser de trobar e de chucar totes los mots coma tant de fruches novèls .
En clavant de tot biais las possibilitats d'aprendre tre l'escòla la lenga mairala , en enebiant l'obligacion d'òbedir a de règlas estrictas, los jacobins, nos an gaireben escanats, mas nòstra subrevida permet ara, e permetèt la maduracion lenta e fruchosa d'una apròcha de la lenga, de la literatura , de la poésia, que non se troba endacòm mai. L'Occitania existis pas que Oc. Mas los fruches son aqui e son bèls. Los intellectuals parisencs an pas res pus a dire al monde, e la quitia euròpa, tre que lo poder economica que los sostava despareguèt.
L'Occitania existis pas Oc ........ PAS ENCARA

Clemença

La reina amudida

Los mots se pèrdon

Oc s’es perdut

En terra desconeguda

Venguèt lo mot mut e fat

Lo mot primier se n’es anat

Lo primièr de la longa tièira.

Ca en lai, sabi pas ont.

Volon pas cap biure a la font

Lo dison las pòts ponchudas

Qu’aqueste mond , me l’an raubat

Pòt contunhar l’ ora borruda .

Sens ma lenga soi un esclau.

Los mèstres jetèron la clau.

E la reina Clemença, falorda

Tremola nusa sul trepador.

Qual li passaria un vestit. ?

Al nord, an totjorn mentit.

Qual gausariá cantar l’Amor ?

Savi que ieù n’en soi pas dinne.

Ma renegada, fasètz un sinhe,

Que pause qualques mots garrèls

Coma se fasia als temps bèls

Quora florissian ta cabeladura,

Uei savi tròp çò que n’endura

Ausi pas que las « parla- duras »

Davant tu soi un maladrèch...

Ajas pas paur, soi coma un nen

Voldriai just chucar al teu sen

Los milas mots abandonnats.

Ni pel plaser, ni per argent,

Ni per jogar l’ase sabent,

Ni per la glòria d’un carnaval.

Virèt lo temps, cambièt lo temps.

S’es demesit lo meu ostal.

La neu esclafèt la teulada.

Lo cèl fa una missanta astrada

Avem jetat los mots vermèlhs

Per jogar la darrièra scèna.

Mitat Guinhòl, mitat Pagnòl.

Virèt lo vent, cambièt lo temps

Per far d’enfants, cal far l’amour

Per far l’amor cal s’enauçar.

Per s’enauçar caldria dels alas

Dels mots leugiers coma las plumas

De l’encra negra coma l’ebèn.

Caldria un papièr doç e caud.

Coma ta pel, coma la sang.

Nos caldria nos vestir de seda

E ausar cridar contr’al vent.

Desvergonhar nostre talent.

Virar lo temps, cambiar lo sòrt.

E abraçar la dòna bèla.

Aurai pas paur ma miga vièlha.

De potonar ton còrs rufat.

Ploratz pas bèla estavanida.

Per tu cremarai dins la nuèch

D’unas freulas aluquètas d’aur.

Que m’espintarai dins lo còr.

Sens daissar rajar las lagrèmas.

Paulin-Perbosc- Vent Terral

Consi tombèt amorosa Loisa Paulin. Consi lo lausenjèt Antonin. Amb gracia, permanéncia , se parlèron dusca la fin. Coma diguèt I Roqueta el l’aimava pas tant e voliá pas s’aventurar en tèrra desconeguda. Qu’ela l’aimava fa pas de dobte. Li parla dels « autres », de lor pichonesa e d’el tant linde de sa poesia . Amb sas alas de gigant, coma li disiá de longa. Li parlèt dels autres coma d’amoros qu’aimarian, d’èstre sol, de se retrovar tot sol per se fregar sonque l’esperit ,sus l’ iscla desèrta de lor literatura. Loisa quant faguèt d’esfòrç per s’enauçar dusca’l nivèl de sa pluma ? Perbòsc pareis tot saber de sa valor. A tant trabalhat per recaptar proverbis, contes , istòrias escalpradas a jamai per lo motle de la lenga del pòble. Aquò’s aital que grafinha lo quite Besson , copable d’aver retocat , aplechat las dichas popularas, de las aver mascanhadas.

Solide que Paulin fa la corse dels prémis, mas es pas la resulta de son amor prigond per Perbosc ?

Que ièu lo trobi fièr e coquin. Lo trobi mai pròche, tre que Loise qu’es çaquela , fòrça malauta jà , ven sa secretaria particulari. Tròbi qu’auriá pogut fa lo viatge de Realmont per l’aimar un pauc. Ela li parla mai d’ela . El se cala sus sa vida privada.

Vertat que Perbosc es un gigant . Mas dis qu’aura pas lo temps d’aprofechar sas estudias, e se servir de totes los aplechs que passa la nuèch a legir, estudiar, malaut e vièlh coma sa femna Suzana de santat pichona. Amolonèt la materia mas s’espaventa mantuns còps de la fugida del temps.

Dins un Gai Saber estampat aprèp la mòrt de Ros lo lemosin, li tira son capèl amb mesura . Lo trobi pas gaire generos ambe un òme que s’afrontèt al felibritge de Mistral, sus una question ponchuda de l’epòca : la de la gramatica.

D’unes passes los trobi crudèls totes dos, amb Alibert, Gayraud, Salvat, Estièu, Boussac, e d’autres que coneissi mal. E qu’aurian meritat d’èstre presentat. La guèrra faguèt son òbra e butèt pas los òmes a la generositat. La correspondéncia es gaireben tota en francés. Auriái aimat de legir en seguida los poèmas en rapòrt de las letras, mas en occitan. Per veire se Loisa seguissiá los consèlhs d’Antonin e el, los consèlhs de Loisa. Qu’èra pas possible sai que. Mas qu’aurià mostrar se Perbòsc badava Loisa tant qu’ela lo remirava ambe son amor de luènh.

Mas legiguèri lo libre en dos còps, pròva per ièu, qu’es plan interessant.

A mai, ara, me pren l’envèja de legir lors òbras d’Antonin, (que coneissi los contes erotics), e los de Loisa(qu’ai pas gaire legit) per de qué, ? avian rason de parlar aital, e que son benlèu los poètas majors del sègle vingt?

Pròva que Maria Lafranca , Gui Sengès e Jordi Blanc an fa un brave trabalh.